پیام سقز

نقش خانواده در انحرافات اجتماعي جوانان

حميد تقوي

خانواده يكي از نهادهاي اصلي جامعه و ركن اساسي آن است.«فيلسوفان و محققان اجتماعي معتقدند كه جامعه متشكل از خانواده هاست و مختصات جامعه مورد نظر از طريق روشن شدن روابط خانوادگي موجود در آن توصيف مي شود»(1) يك كودك پس از تولد،هنجارها و ارزشهايي را از خانواده مي آموزد و بوسيله خانواده جريان فرهنگ پذيري و اجتماعي شدن و جامعه پذيري را مي پيمايد.در واقع خانواده در تربيت كودك و شخصيت و ويژگيهاي اخلاقي او نقش اساسي و مهم ايفا مي كند.متاسفانه در جامعه كنوني ما ميزان تخلفات،ناهنجاريها و انحرافات اجتماعي بخصوص در جوانان به طرز نامطلوب و قابل توجهي در حال افزايش است.اين در حالي است كه كشورهايي نظير سنگاپور با برنامه ريزي دقيق و حساب شده به ريشه منفي جرائم و تخلفات دست يازيده اند. مهمتر آنكه در اين زمينه كمتر نقش خانواده ها مورد توجه قرار مي گيرد.«فشارهاي دروني،از هم پاشيدگي خانواده و سرخوردگي درحساس ترين  دوران سني يعني نوجواني و بلوغ باعث انحراف جوان مي شود. در واقع آنان قرباني اميال و خواسته هاي پدر و مادر شده اند.خلا عاطفي و نابسامان بودن وضع زندگي از نتايج بي توجهي پدر و مادر به وضعيت فرزندان و كشيده شدن نوجوانان به بزهكاري به شمار مي رود.»(2)«بي توجهي و ارتباط صحيح نداشتن اوليا با فرزندان،وجود ناپدري يا نا مادري،طلاق و زنداني بودن يك ياهر دوي والدين و توجه نكردن عاطفي از عوامل اساسي انحراف جوانان هستند.»(3)يك خانواده با ثبات آرام و صميمي مي تواند مكان امن و راحت و مطمئني براي جوان باشد و او را براي مقابله با مشكلات و مسائل موجود جامعه آماده مي كند. اولين شرط براي حفظ محيط امن و آرام خانواده ،وجود عشق و علاقه بين والدين است. مطالعات نشان مي دهد كه كودكان، علاقه به يكديگر و سپس به افراد جامعه را از پدر و مادر مي آموزند. همچنين اضطراب،ترس، استرس و فشارهاي رواني و ديگر معضلات رواني را كه باعث به وجود آمدن انحرافات و جرائم مي شود نيز از خانواده به فرزند انتقال مي يابد.«مسائل موجود در خانواده و نحوه پرورش والدين از نظر ايجاد رفتارهايي مثل كمرويي،خجالت، ترس،تسليم و اطاعت يا حالات مشابه آن كه ريشه بسياري از انحرافات رفتاري است نقش غير قابل انكاري دارد.»(4) تفريحات خانوادگي،تبغيض و مراقبتهاي والدين و نحوه برخورد عاطفي با فرزند نيز بسيار حائز اهميت است.حتي مراقبتها و سختگيريهاي      بي مورد و بيش از حد اثر معكوس و نادرست دارد.«مطالعاتي كه درباره علل بزهكاري جوانان انجام شده ثابت مي كند كه عدم توجه خانوادگي و نارساييهاي پرورش آن در اين مورد از اساسي ترين علل است.»(5)پرجمعيت بودن خانواده ها نيز از عوامل مهم به شمار مي رود كه باعث بوجود آمدن نارساييها،تبعيض،بي مهري و … مي شود. دكتر شيخاوندي جامعه شناس،يكي ازعلل ميل جوانان به جرايم را پرجمعيت بودن خانواده ها و در پي آن مدارس ميداند.(6)دكتر علي قائمي در جلد1 كتاب خانواده و مسايل نوجوانان و جوانان علل اصلي انحرافات اجتماعي را محروميت عاطفي،احساس بي عدالتي در خانواده،احساس عدم امنيت،احساس حاكميت زور،منع ها،تحميل ها،احساس رنج دروني،وسوسه ها،عدم اجراي خواسته ها توسط والدين،استقلال طلبي فرد،منع از تحصيل و اخراج از خانه مي داند.

مساله ديگري كه در پايان به آن اشاره مي كنم اختلاف نظر فرزندان با والدين است كه ناشي از اختلاف فرهنگهاست بعضي از جامعه شناسان فرهنگ فرزندان را متفاوت از فرهنگ والدين مي دانند.در عصر ارتباطات و تطور و تحولات بسيار سريع ،مسلما اختلاف نظرهايي ممكن است بين والدين مخصوصا پدران با فرزندان بوجود آيد كه لازم است خانواده ها در اين صبور و ملايم باشند.

پاورقي:

1-      خانواده و جامعه-ويليام جي گود-ترجمه ويدا ناصحي-بنگاه ترجمه و نشر كتاب.

2-      روزنامه  ايران ـ شنبه 16/9/79