پیام سقز

سقز، شهري با سابقه سه هزار ساله

جغرافيا و جمعيت سقز

سقز مركز شهرستاني به همين نام از استان كردستان است كه از شمال به شهرستان بوكان ،از جنوب به ديواندره، از شرق به شهرستان بيجار و از غرب به بانه محدود است.جمعيت اين شهرستان 208599 نفر و شهر ديگر آن صاحب است.

تارخچه و وجه تسمية سقز

در مورد وجه تسمية سقز گفته مي شود كه اين شهر با نام ايزيرتا در نخستين اتحاد ماد، پايتخت مادها بود. سركردگان ماد در اطراف شهر استحكاماتي براي خود ساختند كه از آن جمله زيويه و قپلانتوي كنوني ( آدامائيت ) را مي توان نام برد. در اين زمان سارگن دوم پادشاه آشور به سرزمين ماد تاخت، مادها شكست خوردند و ايزيرتا، زيويه و آدامائيت را ويران كرد. پس از آن سكاها به تجديد بناي اين شهر پرداختند و سقز را به نام اسكيت ( ساكز) به عنوان پايتخت خود انتخاب كردند. نام امروز سقز را نام قوم سكه ـ سكا ـ اسكيت ـ سكز به يادگار مانده است و سكز همان ساكز است. دو وجه تسمية ديگر نيز براي اين شهر نقل شده است يكي به دليل درخت حبه الخضر يا ون است كه گويا در اطراف سقز وجود داشت و ديگر اين كه ، اين شهر را سه دختر ساخته اند و لذا سه قز ( قز در تركي به معني دختر ) ناميده مي شد. شهر سقز سابقاً در دشتي در جنوب غربي شهر فلعي قرار داشت كه اكنون به كهنه سقز يا سقز كهنه معروف است . شهر فعلي ابتدا در اطراف بازار به وجود آمد و قديمي ترين محله، همان محله بازار شهر است كه بعداً در اثر ارتباط تبريز ، سنندج و بانه طرفين جاده ها آن آباد شد. در حال حاضر ، موقعيت طبيعي و نحوه استقرار شهر در دامنه ارتفاعات و رودخانه اي كه از كنار آن جاري است، اين شهر را به يكي از زيباترين شهرهاي استان كردستان تبديل كرده است.

جاذبه هاي شهر سقز

شهر سقز داراي اماکن وجاهاي ديدني و قديمي مي باشد.قدمت اين شهر به بيش از 3000سال ميرسد اما متاسفانه هنوز اين مردم از فقر و بي امکاناتي رنج مي برند.وجود اين همه سختي و ظلم فراوان مردمان اين شهر خود را قوي و خود ساخته قرار داده اند.                 

از جاهاي تفريحي شهر سقز مي توان به پارک مولوي کرد ،پارک کوثر ،پارک لاله،چم سقز ،رودخانه آينان وسد شهيد کاظمي،کوه بنفشه(جاقل)و...اشاره کرد.                                                                        

از اماکن مذهبي شهر و اطراف آن ميتوان به  پير غذايي برادر معصومه وامام رضا اشاره کرد ودرضمن ساير جاهاي مذهبي و زيارتي شهر واطراف آن عبارت است از: شيخ حسن مولان آباد، مسجد دو مناره،پير يونس،ويس، روستاي کسنزان و... اشاره کرد .   

قلعه باستاني زيويه

قلعه باستاني زيويه در 55 كيلومتري جنوب شرقي سقز بر روي تپه اي نسبتاً مرتفع كه به محيط اطراف اشراف كامل دارد بنا شده است . در مورد عظمت و اهميت تپه زيويه مطالب بسياري دركتابها نوشته شده است . از حفاريهاي اين تپه كه اكثرأ در گذشته و به صورت غير مجاز بوده اشياي زيادي به دست امده كه بعضي از آنها در موزه هاي داخلي و بسياري هم در موزه هاي خارج هستند از جمله اشياي بدست آمده قطعات عاج منقوش بوده كه نقوش حيواني و صحنه شكار اساطير روي آنها حك شده و از ارزش ويژه اي برخوردار است .از روي دو نمونه از آنها ، نقش برجسته آبيدرسنندج طراحي ، بزرگ نمايي و ساخته شده است گردنبند طلا و سر عقاب طلائي از ديگر نمونه هاي اشياي كشف شده تپه زيويه هستند كه از ارزش زيادي برخوردارند مي باشند.

غـار باسـتانـي کـرفـتـو

غـار کـرفـتـو کـه در 72  کـيـلـومـتـري شـرق شـهـرسـتان سـقـز قـرار دارد ، با تـوجـه به تحـقـيـقات به عـمل آمـده در دوران ( مـزوزويـيک ) کـرفـتـو در زيـر آب بـوده و در اوآخـر ايـن دوره ارتـفاعات آن از آب خارج شـد غـار کـرفـتـو ازغـارهاي آهکـي و طـبـيـعـي اسـت که درادوار مخـتـلـف جـهـت اسـتـفاده و سـکـونـت انـسـان تـغـيـيـر حالـت داده و به مـعـماري صـخـره اي در چهار طـبـقـه در دل کـوه حـفـر شـده اسـت طـول غـار حـدود 750 مـتـر اسـت و راهـهاي فـرعـي مـتعـددي از آن مـنـشـعـب مـي شـود در طـول ايـن غـار تـغـيـيـرات و دگـرگـونـي هاي عـمـده و دخـل و تـصـرفات بـسـيار در آن به وجـود آمـده و حـجـاران هـنـرمـنـد به زيـبايـي فـضاهايـي را در مـدخـل هاي غـار تـراشـيـده و اتاقـها ـ راهـرو و دالانـهـاي مـتـعـددي را به وجـود آورده انـد ايـن غـار در سـال 1379 گـمانه زنـي شـده با بـررسـي باسـتان شـناخـتـي در محـوطه بـيـرون و داخـل غـار آثـاري از دورانهاي مخـتـلـف به دسـت آمـد کـشـف تـراشـه اي سـنگـي در طـبـقـه چهارم و محـوطه بـيـرون غـار مـي تـوانـد نـشـانه اي از اسـتـفاده انـسـانها در دوران پـيـش از تاريـخ از ايـن غـار باشـد.

درياچه سد شهيد كاظمي

درياچه سد شهيد كاظمي در 60 كيلومتري شمال شهرستان سقز قرار گرفته است وجود اين درياچه از لحاظ ورزشهاي آبي و صيد ماهي قابل توجه مي باشد.

مـسـجـد دو مـناره سـقـز

 مـسـجـد دو مـناره سـقـز واقع در مـحـله مـيان قـلعه سـقـز و در دامـنه يگانه تـپـه تـاريـخـي داخـل شهـر يعـنـي ناريـن قـلعه و در واقع در بافـت قـديـم شهـر در خـيابان امام خـمـيـنـي (خـيابان شهـربانـي) و پـشـت حـسـيـنـيـه سـقـز قـراردارد ايـن مـسـجـد در مـحـيـطـي آزاد سـاخـته شـده و از هـر طـرف باز اسـت از طـرف شـمال به يک کـوچـه سـه مـتـري مـحـدود به تـپـه قـلعه قـديـم ناريـن قـلعه و خـيابان امام و از طـرف جـنـوب به مـحـوطه باز حـوضخانه راه دارد در جـهـت غـرب به يک گـذرگاه چـهار مـتـري و از طـرف شـرق نـيـز به يک کـوچـه يک مـتـري مـحـدود اسـت ايـن مـسـجـد در سـال 1380 با شـماره ثـبـتـي 2600  جـزو آثـار مـلـي کـشـور به ثـبـت رسـيـد .

ارزش تـاريـخـي مـسـجـد

بـنـاي مـسـجـد طـبـق روايات مـحـلي به زمان شـيـخ حـسـن مـولان آباد از عـرفاي حکـيـم رياضيـدان مـشـهـور عـصر افـشـاريـه بـر مي گـردد هـنگام عـزيـمت نادر شـاه افـشـار به بغـداد وي مـنـطـقـه سـقـز عـبور کـرده و طـبـق درخواسـت شـيـخ حـسـن مـولان آباد بـراي سـاخـت مـسـجـدي بـراي اهالي شهـر سـقـز نادر شـاه دسـتـور سـاخـت ايـن مـسـجـد را در بافـت قـديـم شهـر سـقـز داد در حال حاضر نـيـز بـرخـي از اهالي مـنـطـقـه به ايـن مـسـجـد مـسـجـد شـيـخ حـسـن مـولان آباد مي گـويـنـد از نـشـانه ها و دلايـل صحـت ايـن مـدعا ايـن اسـت کـه در ايـن سـفـر نادر شـاه دو عـصاي مـرصع و يک سفـره مـنـقـوش زيـباي چـرمي را نـيـز به شـيـخ حـسـن هـديـه مي دهـد ايـن وسـايـل در حال حاضـر در قـريـه مـولان آباد کـه آرامگاه ايـن عارف عـالـي رتـبـه در آن قـرار دارد نگـهـداري مي شـود هـمـچـنـيـن يک جـلـد قـرآن مجـيـد خـطـي در مـقـبـره شـيـخ حـسـن وجـود دارد کـه تـاريـخ آن به اوآخـر دوره افـشـاريـه دلالـت دارد هـمـچـنـيـن با تـوجـه به کاشـيکاريـهاي ايـن مـسـجـد کـه بـيـشـتـر مـربوط به اوآخـر افـشـاريـه و اوآيـل زنـديـه اسـت و خـصـوصـيات آن دوران را دارد مي تـوان به طـور قـطع مـطـمـئـن شـد کـه بـنـا مـربـوط به دوره افـشـاريـه اسـت و در دورانهاي بعـدي مـرمت شـده و تعـمـيـرات جـزئـي در آن صـورت گـرفـته شـده اسـت .

شـرح بـنـاي مـسـجـد

مـسـجـد  دو مـناره سـقـز نـقـشه اي تـقـريـبا مـربـع شکـل دارد و در سـاخـت ايـن مـسـجـد از مـصالحـي مانـنـد خـشـت خام ـ ملات گـل ـ سـنگـهاي لاشـه ـ آجـر و چـوب اسـتـفاده شـده اسـت ورودي اصـلـي ايـن مـسـجـد در ضـلع غـربـي قـرار گـرفـته اسـت ايـن در ورودي  سـردر آجـري با بافـت گـره چـيـنـي آجـر و کاشـي زرد رنـگ دارد کـه معـرف دوره زنـديـه اسـت بعـد از در ورودي يک دالان ارتـبـاطـي بـراي رسـيـدن به شـبـسـتـان مـسـجـد قـراردارد ابعاد ايـن دالان ارتـباطـي حـدود 3  در  5/3  مـتـر اسـت کـه از هـمـيـن دالان به وسـيـله 9  پـلـه مي تـوان به پـشـت ايـن لـبه چـوبـي را به وسـيـله سـنگـهاي لاشـه ـ خـشـت خام و انـدودکاه گـل پـر کـرده انـد . شـبـسـتـان مـسـجـد دقـيـقا در ضـلع شـرقـي ايـن دالان قـرار دارد کـه از طـرق درگاه جـداگانه مي تـوان به آن راه يافـت ابعاد ايـن شـبـسـتـان حـدود 10 در 12  مـتـر اسـت سـقـف ايـن شـبـسـتـان با ارتـفاع  2  مـتـر و 80  سـانـتـيـمـتـر هـمانـنـد بـيـشـتـر مـسـاجـد آن مـحـل در روي چـهار سـتـون چـوبـي تـقـريـبا مـدور با سـر سـتـونهاي چـوبـي مـشـکـل تکـيـه داده اسـت . پـشـت بام ايـن مـسـجـد تـا سـال 1364  کاهـگـلـي بود کـه در آن سـال با هـمـت اهـالـي مـحـله انـدود کاهگـل بـرداشـته و پـشـت بام بـنـا آسـفالـت شـد . قـطـر سـتـونهاي ايـن بـنـا در حـدود 35  سـانـتـيـمـتـر اسـت کـه بـر روي پـايـه سـتـونهايـي سـنگي با هـمـيـن قـطـر قـرار دارنـد در ضـلع جـنـوبـي ايـن شـبـسـتـان و قـبل از هـر چـيـزي مـحـراب مـسـجـد جـلـب تـوجه مي کـنـد ايـن مـحـراب بافـت قـديـم خود را کـه هـمان طاق هـلالـي باشـد حـفظ کـرده اسـت البـته به دلـيـل ايـنکـه در سـال 1378 هـمـه مـسـجـد گچکاري مجـدد شـد تـغـيـيـراتـي در تـزيـيـنات و مـشـخـصه هاي آن به وجـود آمـد به طـوري کـه امـروزه فـقـط مـحـرابـي هـلالـي مـشـاهـده مي شـود کـه بـر بالاي آن بـسـم الـرحـمـن الـرحـيـم با گـچ  قـالـب گـيـري شـده اسـت در ضـلع جـنـوبـي شـبـسـتـان عـلاوه بـر مـحـراب دو راه ارتـباطـي  ديگـر کـه دقـيـقا شکـل مـحـراب را دارنـد بـراي راه يافـتـن به ايـوان جـلـوي مـسـجـد تعـبـيـه شـده اسـت قـطـر ديـوارهاي ايـن مـسـجـد حـدود يک مـتـر و 70  سـانـتـيـمـتـر اسـت کـه در ضـلع جـنـوبـي و داخـل مـحـراب بـوضـوح مي تـوان آن را مـشـاهـده کـرد از اسـتـحکام و پـايـداري بـنـا از دوره افـشـاريـه تـاکـنـون بـدون تـرديـد هـمـيـن ضـخامـت و سـتـبـري ديـوارهاي آن اسـت در ضـلع شـرقـي شـبـسـتـان شـش تـاقـچـه با انـدازه هاي مـتـفاوت قـرار گـرفـته اسـت کـه از آن بـراي نگـهـداري مـصحـفها و وسـايـل ديگـر مـربوط به مـسـجـد اسـتـفاده مي شـود در ايـن ضـلع هـمـچـنـيـن يک در ارتـباطـي به اتـاق در ضـلع شـرقـي مـسـجـد کـه بـراي انـباري از آن اسـتـفاده مي شـود تعـبـيـه شـده اسـت .

در ضـلع شـمالي شـبـسـتـان و در زمانهاي قـبـل سکـويـي وجـود داشـته کـه احـتـمالا کاربـرد آن بـراي ايـن بود کـه بچـه هايـي کـه در نماز يـومـيـه شـرکـت مي کـردنـد بالاي آن نمازشـان را به جا مي آوردنـد و مي تـوانـسـتـنـد امام جـماعـت مـسـجـد را بـبـيـنـنـد ايـن سکـو در حال حاضر وجـود نـدارد در ايـن ضـلع در سـال 1379  شـومـيـنه اي سـاخـتـنـد کـه بـيـشـتـر جـنبه تـزيـيـنـي دارد و از آن اسـتـفاده  چـنـدانـي نمي شـود در ايـن ضـلع شـبـسـتـان بجـز ايـن شـومـيـنه ديگـر هـيـچ گـونه عـنـصـر تـزيـيـنـي هـمانـنـد تـاقـچـه يا عـناصـر ديگـر ديـده نمي شـود در ضـلع غـربـي شـبـسـتـان چـهار تـاقـچـه با انـدازه هاي مـتـفاوت سـاخـته شـده انـد کـه هـمان کاربـرد تـاقـچـه هاي ضـلع شـرقـي رادارنـد تـاقـچـه هايـي کـه از آنها نام بـرده شـد به دلـيـل مـتـاخـر بودن گـچکاري مـسـجـد مـشـخـصه بارزي نـدارنـد کـه بـتـوان آن را بـرشـمـرد فـقـط تـاقـچـه هايـي انـد معـمـولي با شـکـل تـقـريـبا مـسـتـطـيـلـي کـه الـبـته ديـوارهاي اضـلاع شـبـسـتـان را از يکـنـواخـتـي بـيـش از حـد خارج کـرده انـد در ضـلع غـربـي مـسـجـد عـلاوه بـر دالان ارتـباطـي به شـبـسـتـان اصـلي مـسـجـد دو اتـاق ديگـر نـيـز وجـود دارد کـه در ادوار پـيـشـيـن مـحـل سکـونـت طـلـبه هاي ديـنـي و مـحـل درس خـوانـدن آنان بود در حال حاضـر کاربـري ايـن دو اتـاق عـوض شـده به طـوري کـه يکـي از اتـاقـها به وضـوخانه تـبـديـل شـده و اتـاق ديگـر نـيـز خالي مانـده اسـت راه ارتـباطـي به ايـن اتـاقـها از داخـل شـبـسـتـان اسـت از طـريـق اتـاق اول مي تـوان به اتـاق دوم راه يافـت احـتـمالا از ايـوان جـلـويـي مـسـجـد به عـنـوان مـصـلاي تـابـسـتـانـي اسـتـفاده مي شـد به دلـيـل ايـنکـه ايـن مـسـجـد هـمانـنـد اغـلـب خانه هاي ايـن مـنـطـقـه بـر سـطـحـي شـيـبـدار بـنـا شـده اسـت معـماران اولـيـه آن بـراي ايـنکـه بـتـوانـنـد مـسـجـد را بـر روي سـطحـي مـسـطح بـنـا کـنـنـد مجـبـور شـدنـد در جـلـوي مـسـجـد سکـويـي از سـنگـهايـي لاشـه با ارتـفاعـي در حـدود 4 تـا 5/4  مـتـر بـنـا نمايـنـد و سـپـس مـسـجـد را بـر روي ايـن سکـوي سـنگـي بـنـا کـنـنـد ايـوان جـلـوي مـسـجـد دقـيـقا بـرروي ايـن سکـوي سـنگ چـيـن سـاخـته شـده اسـت ابعاد ايـن ايـوان  8/4 در 16 مـتـر مي باشـد کـه با شـبـسـتـان اصلي مـسـجـد داراي بامـي در يک سـطح اسـت ايـن ايـوان در ضـلع غـربـي هـمانـنـد خود مـسـجـد در مجـزايـي دارد بـر بالاي ايـن در ورودي سـردري با بافـت گـره چـيـنـي آجـر و کاشـي هـسـت کـه در آن عـبارت ـ عـلي مـدد ـ نـقـش شـده اسـت عـلاوه بـر ايـن در ورودي را مي تـوان از طـريـق مـحـراب و درهاي جانـبـي آن يعـنـي از داخـل شـبـسـتـان مـسـجـد به ايـن ايـوان راه يافـت در ضـلع جـنـوبـي ايـن ايـوان شـش سـتـون چـوبـي با سـر سـتـونهايـي دقـيـقا مشـابه سـتـون و سـر سـتـونهاي داخـل شـبـسـتـان تعـبـيـه شـده اسـت کـه بار سـنگـيـن سـقـف ايـوان را به دوش مي کـشـنـد کـف ايـن ايـوان تـقـريـبا 50 سـانـتـيـمـتـر از کـف شـبـسـتـان اصـلـي مـسـجـد پـايـيـنـتـر اسـت به هـمـيـن دلـيـل سـتـونهاي آن نـيـز در حـدود نـيـم مـتـر از سـتـونهاي داخـلي شـبـسـتـان بـلـنـدتـرنـد نکـته قـابـل تـوجه در ايـن ايـوان ايـن اسـت کـه بـراي پـوشـانـدن سـقـف آن از چـوبهاي يک پـارچـه اي به طـول تـقـريـبـي پـنج مـتـر اسـتـفاده شـده اسـت عـلاوه بـر سـتـونهاي چـوبـي در ايـن قـسـمـت نـرده چـوبـي نـيـز با طـرح سـاده بـراي جـلـوگـيـري از پـرت شـدن افـراد از ايـوان به پـايـيـن مـسـجـد تـعـبـيـه شـده اسـت کـل ايـن مجـمـوعـه ايـوان به جـلـوي مـسـجـد نـمايـي بـسـيار ديـدنـي و زيـبا بخـشـيـده اسـت هـمـيـن بافـت جـلـويـي مـسـجـد آن را در مـيان مـسـاجـد مـنـطـقـه کـردسـتـان و شـايـد هـم ايـران و مـتـمايـز کـرده اسـت در ضـلع شـرقـي ايـوان مـقـبـره يکـي از امامان جـماعـت مـسـجـد به نام سـيـد حکـيـم قـرار دارد کـه مـردم بـراي تـبـرک و زيارت هـر روزه آنجا مي رونـد.

گـلـدسـته هاي مـسـجـد

مـوقـعـيـت دو گـلـدسـته بسـيار زيـباي ايـن مـسـجـد کـه وجه تـسـمـيـه مـسـجـد نـيـز شـده انـد بـديـن صـورت اسـت کـه دو گـلـدسـته در ضـلع شـرقـي و غـربـي مـسـجـد و دقـيـقا در مـوازات مـحـراب مـسـجـد قـرار گـرفـته انـد هـر دو گـلـدسـته به صـورتـي بـنـا شـده انـد کـه نـيـمـي از آنها داخـل ديـوارهاي مـسـجـد قـرار دارنـد و نـيـمـه ديگـر آن نـيـز بـيـرون اسـت بـراي سـاخـت مـناره ها در پـي از سـنگ اسـتـفاده شـده و بـراي بـدنـه کـلا آجـر و کاشـيـهاي معـقـلي رنگـي به کار رفـته اسـت ايـن گـلـدسـته ها با اسـتـفاده از کاشـيـهاي معـقـلي و با نـقـوش زيـباي هـنـدسـي تـزيـيـن شـده انـد الـبـته تـزيـيـنات کاشـيکاري دو گـلـدسـته مـتـفاوت اسـت و در کـل گـلـدسـته ضـلع غـربـي تـزيـيـنات بـيـشـتـري دارد بـراي ورود به داخـل گـلـدسـته ها از پـشـت بام و از طـريـق دريـچـه کـوچکـي کـه با يک فـرم در هـر دو مـناره تـعـبـيـر شـده اسـت مي تـوان به داخـل مـناره ها راه يافـت انـتهاي مـناره ها با شـش سـتـون اسـتـوانه اي کـوچک و با ارتـفاع تـقـريـبـي يک مـتـر به سـقـف مـناره ها مـنـتهـي مي شـود ارتـفاع گـلـدسـته ضـلع غـربـي از سـطح پـشـت بام حـدود 5  مـتـر و 30  سـانـتـيـمـتـر اسـت و 2  مـتـر و 8  سـانـتـيـمـتـر قـطـر دارد کـه با 11  پـلـه مي تـوان به بالاي آن راه يافـت گـلـدسـته ضـلع شـرقـي نـيـز ارتـفاعـي حـدود 5 مـتـر و 80 سـانـتـيـمـتـر و قـطـري حـدود 2  مـتـر و 60 سـانـتـيـمـتـر دارد کـه راه ارتـباطـي بـر بالايـي آن نـيـز از طـريـق 12  پـلـه ممکـن مي شـود گـلـدسـته ضـلع غـربـي 15  سـانـتـيـمـتـر به طـرف کـوچـه غـربـي مـسـجـد مـنحـرف مي باشـد در ادوار پـيـشـيـن مـوذن بـراي اذان گـفـتـن به بالاي ايـن مـناره ها مي رفـت تـا صـدايـش به گـوش هـمـه مـحـله بـرسـد اما در حال حاضـر ايـن رسـم مـنـسـوخ شـده و مـناره ها کاربـرد خـود را از دسـت داده انـد .

حـوضخانه مـسـجـد

حـوضخانه ايـن مـسـجـد در مـنـتهـي الـيـه ضـلع جـنـوبـي مـسـجـد و مجـزا از آن سـاخـته شـده اسـت از طـريـق 14  پـلـه مـرمـريـن سـفـيـد کـه در غـرب مـسـجـد سـاخـته شـده انـد مي تـوان به آن راه يافـت ايـن حـوضخانه از نـظـر معـماري اهـميـت فـراوانـي دارد و هـمـزمان با بـنـاي اصـلـي مـسـجـد سـاخـته شـده اسـت پـلان کـلـي سـاخـتـمان 8 مـتـر اسـت کـه اضـلاع چـهار گانه آن در انـتهاي ديـوارها به وسـيـله چـهار فـيـلـپـوش مـتـوسـط به سـقـفـي گـنـبـدي با قـطـر تـقـريـبـي 5  مـتـر مـنـتـهـي مي شـود بـراي روشـنايـي داخـل نـيـز در اطـراف گـنـبـد روزنه هاي مـدوري تعـبـيـه شـده اسـت کـه بـراحـتـي روشـنايـي داخـل حـوضخانه را تـامـيـن مي کـنـد در سـاخـت ايـن بـنـا نـيـز هـمانـنـد مـسـجـد در پـي از سـنگ و بـراي بـدنـه از آجـر اسـتـفاده شـده اسـت کـف ايـن حـوضخانه سـنگ فـرش زيـبايـي دارد در چـهار طـرف حـوض نـيـز  چـنـد عـدد سـنگ خاراي مـيان تـهـي بـراي نـشـسـتـن کـسـانـي کـه وضـو مي گـيـرنـد گـذاشـته شـده اسـت شـبکـه آبـرسـانـي حـوض و آبـريـزگاهـها در قـديـم بـديـن صـورت بود کـه آن کاريـز به وسـيـله جـويـيـهاي سـنگي به داخـل حـوض سـرازيـر مي شـد ايـن آب ازداخـل حـوض نـيـز دوباره به وسـيـله جـويـيـهاي سـنگـي به تـرتـيـب از آبـريـزگاهـها عـبـور مي کـرد و در انـتـها به بـيـرون مـحـوطه آبـريـزگاهـها و حـوضـخانه سـرازيـر مي شـد ايـن شـبکـه در حال حاضـر آبـريـزگاهـها را شـامـل نمي شـود فـقـط حـوضـخانه از آب بـسـيار گـوارا و روشـن کاريـز تـغـذيـه مي کـنـد و در آبـريـزگاهـها از آب شهـري اسـتـفاده مي شـود بـنـابـر اظـهارات معـتـمـدان مـحـل در کـنار ايـن حـوض در اتـاق مجـزا حـوض ديگـري نـيـز وجـود داشـت کـه بـراي غـسـل کـردن نمازگـزاران و تـطـهـيـر امـوات از آن اسـتـفاده مي شـد ايـن حـوض بعـدها بـراي گـسـتـرش آبـريـزگاهـها از بـيـن رفـت در گـوشـه هاي ديـوار ايـن حـوضـخانه به تـناوب هـر شـش رديـف آجـر تـيکـه هاي چـوب دقـيـقا به ضخامت آجـرها کار گـذاشـته شـده تـا فـشـار ديـوارها را مـهار کـنـد و از تـرک خـوردن ديـوارها جـلـوگـيـري شـود.

عـناصـر تـزيـيـنـي

عـناصـر تـزيـيـنـي به کار رفـته در داخـل ايـن مـسـجـد هـمان تـاقـچـه هاي گچکاري شـده شـومـيـنه ضـلع شـمالي شـبـسـتـان و سـر سـتـونهاي چـوبـي به کار رفـته در مـسـجـد اسـت در ديـوارهاي بـيـرونـي مـسـجـد با اسـتـفاده از طاقـنـماهاي آجـري تـزيـيـن شـده اسـت در هـر طاقـنـما مـقـدار زيادي شـمـسـه کـلـوک معـقـلي به طـور سـاده يا چـهارلـنگـه با تـرکـيـب زيـبايـي به کار رفـته اسـت از ديگـر عـناصـر تـزيـيـنـي سـرو معـقـلي مي باشـد کـه هـمـه ايـن عـناصر تـزيـيـنـي بـر روي زمـيـنه آجـري با بافـت سـاده يا حـصيـري نـقـش شـده اسـت کاشـيـهاي معـقـلـي کـه بـراي تـزيـيـن به کار رفـته انـد شـامـل چـهار رنگ سفـيـد ـ آبـي ـ زرد و سـياه اسـت .

کاربـري بـنـا

درباره کاربـري بـنـا و نـوع  بهـره بـرداري از آن بايـد ذکـر کـرد کـه از ايـن مـسـجـد از ابـتـداي سـاخـت به عـنـوان پـايگاه مـذهـبـي و اجـراي فـريـضه پـنجگانه نـماز جـماعـت اسـتـفاده مي شـده اسـت هـم چـنـيـن طـلـبه هاي عـلـوم ديـنـي نـيـز بـراي طـلـب عـلـم پـيـش مامـوسـتـا  و روحانـي ايـن مـسـجـد مي آيـنـد و مـدارج عـلـوم ديـنـي را کـسـب مي کـنـنـد هـمـچـنـيـن از طـرف سـازمان مـيـراث فـرهـنگـي اسـتـان کـردسـتـان پـيـشـنهاد شـده اسـت کـه از ايـن مـسـجـد در آيـنـده به عـنـوان کـتـابخانه ديـنـي و مـذهـبـي نـيـز اسـتـفاده شـود.

بـرنامـه مـرمت مـسـجـد

ايـن مـسـجـد در ادوار مخـتـلـف مـرمت شـده اسـت کـهـنـتـريـن تـاريـخـي کـه در باره مـرمت ايـن مـسـجـد در دسـت اسـت تـاريـخ 1329  هـجـري قـمـري را نـشـان مي دهـد ايـن تـاريـخ روي يک سـنگ نـبـشـته کـوچک در داخـل مـقـبـره سـيـد حکـيـم ذکـر شـده اسـت ايـن سـنگ نـبـشـته روي تـاقـچـه سـمـت راسـت مـقـبـره تعـبـيـه شـده و در آن نام سـيـد حکـيـم و خادم آن مـوقع نـيـز آمـده اسـت با تـوجه به ايـن سـنگ نـبـشـته مي تـوان گـفـت کـه احـيانا در تـاريـخ ذکـر شـده سـقـف مـسـجـد را بـرگـردانـده انـد  چـنـيـن به نظـر مي رسـد کـه پـيـش از تعـمـيـر سـقـف ايـن مـسـجـد هـمانـنـد سـقـف حـوضخانه آجـري بود و در ايـن تـاريـخ تـيـرهاي چـوبـي بـر آن کار گـذاشـته شـد از آن تـاريـخ تـا سـالهاي اخـيـر هـر سـاله يا يک سـال در مـيان مـرمـتـها و تـصـرفـهايـي در مـسـجـد صـورت گـرفـته اسـت اما آنچـه در ايـنجا قابـل ذکـر اسـت بـرنامـه مـرمت سـال 1378  به بعـد اسـت در سـال 1378  ديـوارهاي داخـل مـسـجـد و ايـوان ضـلع جـنـوبـي آن گچکاري شـده و سـقـف مـسـجـد قـيـر پـاشـي و ديـوارهاي ضـلع غـربـي نـيـز رفـع رطـوبـت گـرديـد در سـال 1379  ديـوارهاي حـوضخانه و سـقـف گـنـبـددار آن بـنـدکـشـي شـد عـلاوه بـر ايـنها کارهاي مـرمـتـي جـزئـي نـيـز در ديـوارهاي اضـلاع مخـتـلـف مـسـجـد صـورت گـرفـت در سـال 1380  بـرنامـه مـرمـتـي جامعـتـري صـورت گـرفـت به طـوري کـه مـناره ها مـرمت و بـنـدکـشـي شـد پـلـه هاي داخـل مـناره ها و کاشـيـهاي به کار رفـته در ديـوارهاي مـسـجـد و مـناره ها بازسـازي گـرديـد ديگـر بـرنامـه هاي مـرمتـي ايـن سـال عـبارت بودنـد از سـقـف کـوبـي داخـل شـبـسـتـان مـسـجـد مـرمت سـتـونها و سـرسـتـونهاي چـوبـي داخـل مـسـجـد و رنگ آمـيـزي آنها.

برگرفته از:  ww.saghez2005.blogfa.com

مـنابع مـورد اسـتـفاده

1 ـ  سـازمان مـيـراث فـرهـنگي اسـتـان کـردسـتان 

2 ـ کـتـاب نـظـري به تـاريـخ و فـرهـنگ سـقـز ـ  عـمـر فاروقـي 

3 ـ کـتـاب مـونـوگـرافـي شـهـر سـقـز ـ  مـصـطـفـي كاوه

4 ـ کـتـاب دوران بـي خـبـري ـ  رشـيـد کـيـخـسـروي

5  ـ غـار کـرفـتـو ـ  پـايان نامـه فـوق لـيـسـانـس باسـتـان شـناسـي ـ رسـول اشـتـوران